واژه‌نامهٔ پارچه

هر واژهٔ بازار پارچه، به زبان ساده

۲۳ واژه — معنی، ریشه و معادل جهانی هر اصطلاحی که موقع خرید پارچه می‌شنوی.

الاستان (لاکرا)

الاستان الیاف کشسانی است که به پارچه جان می‌دهد؛ «لاکرا» (Lycra®) معروف‌ترین برند آن است، مثل «ریکا» برای مایع ظرفشویی.

ساتین نوعی بافت است (نه جنس): نخ‌های شناور روی سطح که براقی و لیزی مشهور ساتن را می‌سازند.

ژاکارد یعنی نقشی که در خودِ بافت پارچه بافته شده، نه چاپ‌شده — به نام ژوزف-ماری ژاکار، مخترع فرانسوی دستگاه آن (۱۸۰۴).

ترویرا (Trevira®) برند آلمانی پلی‌استر مرغوب است؛ ترکیب ترویرا-پشم کلاسیک جهانی پارچهٔ کت‌وشلوار است.

شمارهٔ نخ ظرافت نخ پارچه را می‌گوید: هرچه عدد بالاتر، نخ باریک‌تر و پارچه لطیف‌تر و نرم‌تر.

جناغی بافت کجراهِ هفت‌وهشتی است شبیه استخوان جناغ؛ معادل جهانی Herringbone «استخوان شاه‌ماهی».

چهارخانه یعنی تلاقی راه‌های افقی و عمودی؛ خانوادهٔ بزرگی از گینگهام تا تارتان اسکاتلندی.

فاستونی پارچهٔ کلاسیک کت‌وشلوار است؛ از نخ شانه‌زده و تابیده، با سطح صاف و خط‌اتوی ماندگار. معادل جهانی: Worsted.

فلانل پارچهٔ خواب‌دار و گرم است؛ سطحش پرداخت پرزدار دارد و لمسش نرم است. ریشهٔ نام: ولزی gwlanen از gwlân یعنی پشم.

فیلافیل از فرانسویِ fil-à-fil یعنی «نخ‌به‌نخ»: یک نخ روشن، یک نخ تیره — سطحی که از دور ساده و از نزدیک شطرنجیِ بسیار ریز است.

لینن پارچهٔ الیاف گیاه کتان است: خنک‌ترین الیاف طبیعی تابستان، با چروک‌پذیریِ معروفش که بخشی از شخصیت آن است.

ملانژ یعنی نخی که از الیاف چندرنگ ریسیده شده — سطح پارچه از دور یک رنگ و از نزدیک ابروبادی است؛ فرانسوی mélange یعنی «مخلوط».

ویسکوز الیاف سلولزی ساخته‌شده از خمیر گیاهی است — به «ابریشم مصنوعی» معروف است: خنک، ریزش‌دار و خوش‌رنگ.

باتیستا (Batiste) نخیِ بسیار ظریف و لطیف است؛ نامش از باتیستِ کامبره، بافندهٔ فرانسوی قرن سیزدهم، می‌آید.

تترون در اصل نام تجاری پلی‌استر ژاپنی بود (Tetoron)؛ امروز در ایران یعنی پارچهٔ پیراهنی پلی‌استر-پنبه.

جودون در بازار ایران به پارچه‌ای با بافت برجستهٔ ریز و دانه‌دار گفته می‌شود؛ نزدیک‌ترین معادل در فاستونی، بافت چشم‌بلبلی (Birdseye) است.

دیپلمات نام بازاری پارچه‌های راه‌راهِ کت‌وشلواری است — از راه‌راه سوزنی باریک تا راه‌های پهن‌تر مدادی.

وال پارچهٔ نخیِ بسیار سبک و نیمه‌شفاف است؛ از فرانسوی Voile یعنی «تور، حجاب».

طرح دندانه‌دار دورنگ که در بازار ایران «پیردوپل» تلفظ می‌شود؛ فرانسوی pied-de-poule «پای مرغ»، معادل انگلیسی Houndstooth.

باتیک هنر رنگرزی با موم است: جاهایی از پارچه با موم پوشانده می‌شود تا رنگ نگیرد — میراث اندونزی، ثبت‌شده در یونسکو.

کرپ یعنی سطح دانه‌دار و مات که از نخ پرتاب ساخته می‌شود؛ فرانسوی Crêpe از لاتین crispus یعنی «چروکیده».

گاباردین بافت کجراهِ محکم و فشرده است با شیارهای مورب ریز — ثبت‌شده توسط توماس بربری در ۱۸۷۹.

گرماژ یعنی وزن یک متر مربع پارچه به گرم — ساده‌ترین عدد برای فهمیدن ضخیم یا نازک بودن پارچه از پشت گوشی.