پارچه دمشقی (Damask) - از تاریخچه تا استفاده

پارچه دمشقی (Damask) - از تاریخچه تا استفاده

تقی پور
۰۲ دی ۹۸

پارچه دمشقی (Damask) نامش را از مکانی که این پارچه در ابتدا در آن تولید شده گرفته است. این پارچه بخاطر طرح های پیچیده، وارون پذیر و پر زرق و برقی شهرت دارد. امروزه، امکان تهیه طرح های خیره کننده دمشقی با استفاده از دستگاه های بافندگی مدرن وجود دارد. در گذشته، پارچه دمشقی از ابریشم، نخ، یا پشم تهیه می شد اما در حال حاضر پارچه دمشقی مصنوعی نیز در دسترس است.

تاریخچه پارچه دمشقی:

اولین شواهد اشاره به پارچه دمشقی در غرب مربوط به قرن 14 در فرانسه می باشد. در آن زمان، جوامع فرانسه و ایتالیای مدرن تاجران بودند، بنابراین بیشتر پارچه ها توسط تاجران فرانسوی بررسی می شد.

مشخص نیست مردم خاورمیانه از چه زمانی شروع به بافت پارچه دمشقی کردند، اما مورخین اعلام کردند که پارچه دمشقی، حریر، توییل، تاپستری و لاپستری پنج مورد از پارچه های مهم در زمان بیزانس و عرب ها محسوب می شدند. سپس، محبوبیت آن کاهش یافت البته به جزء اسپانیا که در قرن 15 محل زندگی مسلمان ها شد.

درحالیکه ابریشم یکی از محبوب ترین مواد تولید پارچه دمشقی در دوره رنوسانس و روشنفکری بود، بافندگان هنوز هم از پشم و نخ برای تولید پارچه دمشقی استفاده می کردند. در غرب اروپا، کرم ابریشم آسیا بسیار دور از دسترس بود، بنابراین پارچه دمشق ابریشمی یک محصول لاکچری محسوب می شد.

پارچه دمشق کنونی:

امروزه، پارچه دمشقی بخشی از ابهت خود را از دست داده است زیرا مقدار آن افزایش و قیمت آن کاهش یافته است. به ویژه پس از ورود الیاف برپایه پتروشیمی در قرن 20، الیاف دمشقی در حال حاضر بسیار ارزان شده است. اختراع دستگاه بافندگی ژاکارد کامپیوتری امکان اتوماتیک شدن بافت دمشقی را فرآهم کرد که منجر به کاهش قیمت و افزایش دسترسی هر چه بیشتر به این پارچه شد.

این امکان وجود دارد که پارچه دمشقی هرگز به محبوبیت سابق نرسد، اما طرح های پیچیده در پارچه های دمشقی جزء صنایع دستی بسیاری از جوامع در تاریخ محسوب می شود. بشر به تولید این پارچه ادامه داد زیرا آن را یک بخش اساسی از هنر پیچیده و فرهنگ خود می دانست.

پارچه دمشقی در مقابل زربافت:

پارچه دمشقی و زربافت با اینکه کارکرد مشابهی دارند اما به طریق متفاوتی بافته می شوند. پارچه زربافت از چندین نخ رنگی که با هم بافته می شوند تهیه می شود ولی دمشقی از یک رنگ نخ تهیه شده است.

در نحوه بافت نیز تفاوت هایی وجود دارد؛ بافت پارچه زربافت گشادتر است، که منجر به تولید پارچه ای می شود که نسبت به فرسایش مستعد است ولی پارچه دمشقی دوام بالاتری دارد زیرا تک رنگ است.

تهیه پارچه دمشقی:

در گذشته، تهیه پارچه دمشقی با استفاده از دستگاههای بافندگی غیراتوماتیک مشکل بود و بافت آن هفته ها زمان می برد. با اختراع دستگاه ژاکارد بافت این پارچه به مراتب ساده شد  و در حال حاضر نیز با ورود ژاکارهای کامپیوتری بافت آن از هر زمانی ساده تر شده است.

بافت قدیمی:

به هر سری از تار و پودها یک فیلینگ گفته می شود و یک پارچه دمشقی ممکن است از یک یا تعداد بیشتری فیلینگ تهیه شده باشد. اطلس و ساتن ممکن است از بیش از 9 فیلینگ تهیه می شوند.

ژاکارد کامپیوتری:

ژاکارد مدرن نیز شبیه ژاکارد سنتی بافته می شود، اما به جای انسان، ربات ها کار را انجام می دهند. این دستگاهها کار هزاران بافنده را انجام می دهند و به ما اجازه استفاده از این پارچه زیبا را می دهند، درحالیکه در گذشته فقط عده خاصی به آن دسترسی داشتند.

کاربرد پارچه دمشقی:

می توان با اطمینان گفت که مهم ترین کاربرد پارچه دمشقی در دکوراسیون داخلی است، اما در لباس و اکسسوری ها نیز استفاده می شوند. در زیر به برخی از کاربردهای اصلی آن می پردازیم:

  • لباس: به دلیل محکم بودن این پارچه برای تهیه لباس های روزانه مناسب نیستد. اختراع الیاف مصنوعی اجازه تولید پارچه دمشقی لطیف تر و جذبتر را می دهد، اما کاربرد اصلی پارچه دمشقی در مد در تهیه لباس رسمی، ژاکت و دیگر لباس های شق و رق که طوری طراحی شده اند که نسبت به عبور هوا مقاومت داشته باشند به کار می رود.
  • پارچه دمشقی در اکسسوری:

شال، کیف دستی و چمدان از دیگر کاربردهای رایج پارچه دمشقی است. در اکسسوری هایی که به طور مستقیم با پوست در ارتباط هستند، الیاف نرمتری مثل ابریشم مورد استفاده قرار می گیرند اما الیاف مصنوعی به طور گسترده برای تهیه کیف و موارد این چنینی به کار می روند.

  • پارچه دمشقی در دکور:

این پارچه در تهیه پرده، قالیچه و رومبلی و موارد دیگر کاربرد دارد. رومبلی رایج ترین کاربرد پارچه دمشقی است؛ کاربرد این پارچه در تهیه پرده نیز بسیار رایج است و بعضاً می توان قالیچه های تهیه شده از پارچه های دمشقی را دید.

  • پارچه دمشقی قلابی:

طرح های پارچه دمشقی بسیار زیبا است به همین دلیل این طرح ها در محصولات دیگر هم دیده می شوند. مثلاً کاغذدیواری یکی از محصولاتی است که از این گونه طرح ها بسیار استقبال می کند. همچنین می توان در قاب های پلاستیکی عینک، چمدان گوشی و غیره نمونه این طرح های زیبا را یافت.

پارچه دمشقی در چه کشورهایی تولید می شود:

بسته به نوع پارچه، بزرگترین تولیدکننده می تواند یکی از کشورهای زیر باشد:

بزرگترین تولید کننه ابریشم:

مثل همیشه، هند یکی از بزرگترین تولیدکنندگان ابریشم است. چین همچنین صادرات ابریشم دارد اما هند بدلیل باغهای فراوان توت و نژاد کرم ابریشم بازیگردان این صحنه است.

بزرگترین تولید کننده پشم:

استرالیا با داشتن تعداد دام بسیار بالا بزرگترین تولید کننده پشم در جهان است. بیشتر پارچه دمشقی تهیه شده از پشم محصول استرالیا است.

بزرگترین تولیدکننده نخ:

هند در حال حاضر بزرگترین تولیدکننده نخ است. این احتمال وجود دارد که با گسترش اقتصاد و سفارشات چین، هند همچنان موقعیت خود را حفظ کند.

بزرگترین تولید کننده الیاف صنعتی:

چین بزرگترین تولیدکننده الیاف مصنوعی است، بنابراین این کشور بزرگترین تولیدکننده منسوجات مصنوعی و از جمله دمشقی مصنوعی خواهد بود.

قیمت پارچه دمشقی:

قیمت این پارچه به موارد زیر بستگی دارد:

مواد اولیه مورد استفاده: قیمت ابریشم بالاتر از نخ است و پنبه از پلی استر گرانتر است. پارچه های ارگانیک و طبیعی گرانتر هستند، اما این نوع از پارچه ها احساس بهتری از نظر راحتی  و ظاهر دارند و از طرف دیگر برای محایط زیست مضر نیستند.

تعداد فیلینگ: دمشقی تک نخ ارزانتر از چند نخ یا رنگی است.

کیفیت محصول: برخی همچنان معتقد هستند که پارچه دمشقی بافته شده با دست همیشه از نوع ماشینی آن بهتر است. پارچه دمشقی سنتی گران هستند و با افزایش توانایی و هنر بافنده قیمت نیز افزایش می یابد.

انواع مختلف پارچه دمشقی:

  1. دمشقی ابریشمی: متخصصان صنعت نساجی هنوز هم دمشقی ابریشمی را به عنوان پارچه دمشقی اصل می شناسند، برای قرن ها ابریشم تنها متریال برای بافت این پارچه بوده است. ابریشم بسیار نرم بوده و کیفیت بالایی دارد و به همین دلیل بالاترین قیمت را نسبت به سایر موارد دارد.
  2. دمشقی مصنوعی: ممکن است برای بسیاری قابل قبول نباشد، اما دمشقی مصنوعی نیز در حال حاضر در کنار دمشقی های حاصل از الیاف طبیعی تولید می شود.
  3. دمشقی نخی: بافندگان شرقی در ابتدا تلاش می کردند که دمشقی را با نخ تولید کنند، اما هرگز نتوانستند محبوبیت دمشقی ابریشمی را بدست آورند.
  4. دمشقی پشمی: دمشقی پشمی نیز مانند نخی دوباره پس از قرنها توجهات دنیای مد را به خود جلب کرده است.
  5. دمشقی توییل: این نوع دمشقی را می توان با هر یک از متریال های ذکرشده در بالا تهیه کرد، و تنها تفاوت در طراحی پارچه است.

تأثیر پارچا دمشقی بر محیط زیست:

از آنجائیکه دمشقی یک طرح است و الیاف نیست، تنها تأثیر مستقیم بر محیط زیست مربوط به فرآیند بافت می شود. پس از آنکه پارچه دمشقی کامل شد، تحت فرآیندهای مختلف دیگری قرار می گیرد.  در هر یک از این مراحل انتخاب تولیدکننده تعیین کننده میزان خسارت بر محیط زیست است.

اثرات زیست محیطی الیاف طبیعی:

پارچه های طبیعی کمترین اثرات زیست محیطی را دارند. در بین سه الیاف طبیعی که در تهیه دمشقی به کار می روند، پنبه آلودگی بیشتری تولید می کند. تولید پنبه مواد سمی وارد محیط می کند که محیط زیست سایرگیاهان حیوانات و انسانها را به خطر می اندازد.

ابریشم و پشم اثرات زیستی منفی ندارند. این امکان وجود دارد که حیوانات تولیدکننده پشم را در شرایط ضعیف نگهداری شوند، که در بسیاری از موارد این گونه است، البته تولیدکنندگان بسیاری نیز رفتار مناسبی با این حیوانات دارند. اگرچه تولید الیاف حیوانی پایدار و ارگانیک رو به رشد است. در مورد تولید ابریشم تنها نگرانی مربوط به کرم ابریشم است که برای هزاران سال در هند و سراسر جهان پایدار مانده است.

اثرات زیست محیطی الیاف مصنوعی:

اگرچه می توان این اثرات را کاهش داد اما نمی توان به طور کامل اثرات زیست محیطی الیاف مصنوعی را کاهش داد. اولین بار که مواد نفتی در منسوجات به کار رفت، هیچ کسی نسبت به تأثیرات آن آگاهی نداشت. امروزه، ما کوههایی از پلاستیک در دریا داریم و در این بحبوحه در مورد تغییرات اقلیمی نگران هستیم انگار کسی راجع به این ها فکر نکرده بود.

تأثیر فرآیندهای تولید:

پس از تولید نخ مورد نظر برای تولید پارچه دمشقی، انتخاب تولید کننده می تواند بشدت تأثیرات زیست محیطی را تغییر دهد. استفاده از رنگ های سمی، مواد ضد آتش و دیگر موارد می تواند منجر به آلودگی خاک، آب و غیره شود.

خرید اینترنتی پارچه

فروشگاه اینترنتی شهرپارچه، امکان خرید اینترنتی پارچه را برای شما فراهم کرده است. انواع مختلفی از پارچه با بهترین کیفیت برای شما فراهم آماده است و شما به راحتی می توانید سفارش خود را به صورت آنلاین ثبت نمایید. شهرپارچه بزرگترین مرکز پارچه فروشی آنلاین کشور می باشد که با تنوع بی نظیر و امکانات فراوان آماده خدمت رسانی به شما است